دانستنی‌های لبنیات

راهنمای کامل پنیر سفید ایرانی: انواع، تفاوت‌ها و نکات خرید

پنیر سفید ایرانی فقط یک نوع نیست. UF، فتا، لاکتیکی، بلغاری، لیقوان و کوزه هرکدام بافت، طعم و کاربرد خودشان را دارند. در این راهنما تفاوت‌ها و نکات خرید را یکجا آورده‌ایم.

تیم محتوای صباح۳ دقیقه مطالعه
پنیر سفید ایرانی

متن مطلب

پنیر سفید ایرانی پنیری آب‌نمکی است که بیشتر از شیر گاو ساخته می‌شود و اصلی‌ترین پنیر سفره‌ی صبحانه‌ی ماست. به گزارش پژوهشگران، پنیر سفید UF به‌تنهایی حدود نیمی از پنیر مصرفی ایران را تشکیل می‌دهد. اما پنیر سفید فقط UF نیست.

جلوی یخچال سوپرمارکت که می‌ایستید، اسم‌ها زیاد می‌شوند: UF، فتا، لاکتیکی، بلغاری، تبریزی، لیقوان… کدام را برداریم؟ این راهنما کمکتان می‌کند دفعه‌ی بعد با خیال راحت انتخاب کنید.

خلاصه در یک نگاه

  • پنیر UF: نرم و یکدست، با شیر تغلیظ‌شده ساخته می‌شود؛ پرمصرف‌ترین پنیر ایران

  • پنیر لاکتیکی: مالیدنی و خامه‌ای، با طعم کمی ترش

  • پنیر بلغاری: سفت‌تر و شورتر، خوب برای سالاد و پخت

  • پنیر لیقوان: پنیر سنتی شیر گوسفند از آذربایجان شرقی، با سوراخ‌های ریز

  • مهم‌ترین نکته‌ی خرید: فقط پنیر پاستوریزه با برچسب کامل بخرید

پنیر سفید چطور ساخته می‌شود؟

همه‌ی پنیرهای سفید یک مسیر مشترک دارند: شیر با مایه‌ی پنیر بسته می‌شود، آبش گرفته می‌شود و در آب‌نمک می‌ماند. فرق اصلی در این است که آب شیر را چطور بگیرند.

روش سنتی: بستن و آبگیری

در روش سنتی شیر در مخزن با مایه‌ی پنیر لخته می‌شود و بعد آب‌پنیر جدا می‌شود. در این روش فقط کازئین و چربی در پنیر می‌ماند و پروتئین‌های آب‌پنیر با آب بیرون می‌روند.

روش UF: اول تغلیظ، بعد پنیر

UF یعنی اولترافیلتراسیون. شیر از یک غشای بسیار ریز عبور می‌کند. آب، لاکتوز و بخشی از نمک‌ها رد می‌شوند و پروتئین و چربی می‌مانند. حجم این شیر غلیظ‌شده معمولاً پنج برابر کمتر از شیر اولیه است.

بعد این شیر غلیظ مستقیم داخل ظرف بسته می‌شود. نتیجه چند مزیت دارد:

  • پروتئین‌های آب‌پنیر هم در پنیر می‌مانند. به همین دلیل برای هر کیلو پنیر حدود ۲۰٪ شیر کمتری لازم است.

  • فرآیند سریع و بسته است. تغلیظ شیر به‌طور متوسط کمتر از ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و چون سیستم بسته است، آلودگی هوا به آن نمی‌رسد.

  • بافت یکدست و نرم است. همان بافت آشنای پنیرهای قالبی سوپرمارکتی.

این روش دهه‌ی ۱۹۷۰ میلادی در دانمارک معرفی شد. شاید به همین دلیل بعضی‌ها هنوز به پنیر سفید «پنیر دانمارکی» می‌گویند.

پنیر سفید چند نوع دارد؟

پنیر سفید را به دو شکل دسته‌بندی می‌کنند: بر اساس شیری که از آن ساخته شده و بر اساس روش تولید.

بر اساس نوع شیر

  • گاوی: رایج‌ترین نوع؛ طعم ملایم و قیمت مناسب‌تر.

  • گوسفندی: طعم پررنگ‌تر و بوی مشخص‌تر. شیر گوسفند فصلی است و دوره‌ی شیردهی گوسفند و بز در ایران حدود شش ماه است.

  • بزی و مخلوط: بیشتر در پنیرهای محلی؛ مثلاً در لیقوان تا ۲۰ تا ۳۰ درصد شیر بز هم به شیر گوسفند اضافه می‌شود.

بر اساس روش تولید

  • پنیر UF: با شیر تغلیظ‌شده، نرم و یکدست. به دلیل بازده بالا و قیمت پایین‌تر، بیشترین سرانه‌ی مصرف را در ایران دارد.

  • پنیر فتا: در بازار ایران معمولاً همان پنیر سفید شیر گاو به سبک UF است. فتای اصل یونانی از شیر گوسفند و بز ساخته می‌شود.

  • پنیر لاکتیکی: به آن «پنیر شیر ترش» هم می‌گویند. نقش اسید لاکتیک در بستن آن پررنگ‌تر است؛ نرم، مالیدنی و کمی ترش.

  • پنیر بلغاری: از خانواده‌ی پنیرهای آب‌نمکی بالکان؛ در بلغارستان به پنیر سفید آب‌نمکی «سیرنه» می‌گویند. معمولاً سفت‌تر و تردتر از UF است.

  • پنیر سنتی (تبریزی و لیقوان): با روش آبگیری قدیمی، با بافت سفت‌تر و سوراخ‌های ریز.

  • پنیر سالادی: مکعبی و آماده‌ی ریختن روی سالاد.

فرق پنیر UF، فتا، لاکتیکی و بلغاری چیست؟

کوتاه بگوییم: UF و فتای ایرانی نرم و ملایم‌اند، لاکتیکی از همه نرم‌تر است، و بلغاری و پنیرهای سنتی سفت‌تر و شورترند.

نوع

بافت

طعم

بهترین کاربرد

UF

نرم، یکدست، بدون سوراخ

ملایم و کم‌نمک

صبحانه، لقمه‌ی بچه‌ها

فتای ایرانی

نرم تا نیمه‌سفت

ملایم تا کمی شور

صبحانه، سالاد

لاکتیکی

خیلی نرم و مالیدنی

کمی ترش

مالیدن روی نان، ساندویچ

بلغاری

نیمه‌سفت و ترد

شورتر و پررنگ‌تر

سالاد، کوکو، نان و پنیر و سبزی

سنتی (لیقوان و تبریزی)

سفت، با سوراخ‌های ریز

ترش و شور

سفره‌ی صبحانه‌ی سنتی با چای داغ

کدام یکی مغذی‌تر است؟

یک قاعده‌ی ساده وجود دارد. به گفته‌ی متخصصان صنایع غذایی، هرچه پنیر سفت‌تر و بافتش متراکم‌تر باشد، شیر بیشتری برایش مصرف شده و کلسیم و پروتئین بیشتری دارد. پنیرهای سفید هم از پنیر خامه‌ای پروتئین بیشتری دارند.

پنیر UF هم یک امتیاز دارد: پروتئین‌های آب‌پنیر در آن می‌مانند. برای اینکه بدانید دقیقاً چه چیزی می‌خورید، جدول ارزش غذایی روی بسته را بخوانید.

پنیرهای محلی ایران چه فرقی دارند؟

پنیرهای محلی ایران بیشتر از شیر گوسفند و بز ساخته می‌شوند و هرکدام داستان خودشان را دارند.

پنیر لیقوان: معروف‌ترین پنیر آب‌نمکی ایران

لیقوان نام روستایی در آذربایجان شرقی است. پنیر این روستا به روش سنتی از شیر خام گوسفند و بدون مایه‌ی آغازگر ساخته می‌شود.

شیر با قرص مایه‌ی پنیر بسته می‌شود. بعد لخته را در کیسه‌های پارچه‌ای سه‌گوش می‌ریزند تا کامل آبش گرفته شود. نتیجه پنیری ترش‌مزه با بافت ترد و قالب‌های چهارگوش پر از سوراخ است. بیشتر با نان سنتی و چای داغ خورده می‌شود.

پنیر کوزه: پنیری که زیر خاک می‌رسد

پنیر کوزه یکی از مهم‌ترین پنیرهای سنتی آذربایجان است. پنیر آبگیری‌شده را خرد می‌کنند، با فشار داخل کوزه‌ی سفالی می‌ریزند و کوزه را زیر خاک می‌گذارند تا برسد. درباره‌ی این پنیر در مقاله‌ی لبنیات سنتی ایرانی بیشتر نوشته‌ایم.

پنیر محلی فله بخریم؟ یک هشدار مهم

خیلی از پنیرهای محلی فله از شیر خام ساخته می‌شوند. وزارت بهداشت می‌گوید پنیر غیرپاستوریزه از محصولاتی است که احتمال انتقال تب مالت با آن بالاست. حدود ۲۵ درصد موارد تب مالت در شهرها هم به خاطر پنیر تازه، بستنی یا خامه‌ی شیر غیرپاستوریزه است.

متخصصان عفونی می‌گویند پنیری که از شیر نجوشیده ساخته شده، فقط وقتی قابل مصرف است که دست‌کم ۶ تا ۹ ماه در آب‌نمک غلیظ مانده باشد. مشکل اینجاست که موقع خرید پنیر فله معمولاً راهی برای فهمیدن سن آن ندارید. پس امن‌ترین انتخاب، پنیر پاستوریزه از فروشگاه معتبر است.

موقع خرید پنیر سفید به چه چیزهایی دقت کنیم؟

همه‌چیز از برچسب شروع می‌شود. اما طبق پیمایش ملی سال ۱۴۰۰، فقط حدود ۲۳ درصد بزرگسالان ایرانی همیشه یا اغلب موقع خرید به چراغ راهنمای تغذیه‌ای نگاه می‌کنند. این چک‌لیست کمکتان می‌کند جزو آن ۲۳ درصد باشید:

روی برچسب

  • واژه‌ی «پاستوریزه» و شماره‌ی پروانه‌ی ساخت از سازمان غذا و دارو

  • چراغ راهنمای تغذیه‌ای: رنگ سبز یعنی کم، نارنجی یعنی متوسط و قرمز یعنی زیاد. در پنیر سفید بیشتر به رنگ «نمک» و «چربی» نگاه کنید.

  • درصد چربی: «نسبتاً چرب» یعنی کم‌چرب نیست! طبق استاندارد ملی ایران، پنیری با ۲۵ تا ۴۵ درصد چربی در ماده‌ی خشک در این دسته است.

  • تاریخ تولید و انقضا

  • فهرست مواد: در پنیرهای تازه‌ای که رویشان UF نوشته شده، استفاده از نگهدارنده مجاز نیست.

بسته‌بندی

  • ظرف بادکرده، ترک‌خورده یا با در بازشده نخرید.

  • پنیر باید در یخچال فروشگاه باشد، نه روی قفسه.

  • اندازه را با مصرفتان جور کنید: مثلثی ۶۰۰ گرمی برای خانواده‌ی کوچک، حلبی ۹۰۰ گرمی برای مصرف بیشتر.

ظاهر، بو و طعم

  • رنگ سفید یکدست؛ لکه‌ی زرد، سبز یا سیاه نشانه‌ی کپک است.

  • بوی تازه‌ی لبنی؛ بوی تند، تلخ یا تخمیری علامت خرابی است.

  • آب‌نمک شفاف یا کمی کدر؛ لزج شدن آب‌نمک نشانه‌ی خوبی نیست.

برای هر کاری کدام پنیر سفید مناسب است؟

برای صبحانه‌ی هرروزه پنیر UF یا فتا مناسب است. برای سالاد و پخت پنیر سفت‌تری مثل بلغاری بهتر جواب می‌دهد.

کاربرد

پنیر پیشنهادی

چرا؟

صبحانه‌ی هرروز

UF یا فتا

نرم و ملایم، راحت برش می‌خورد

لقمه‌ی مدرسه و ساندویچ

لاکتیکی

راحت مالیده می‌شود و نان را خیس نمی‌کند

سالاد یونانی و سالاد شیرازی پنیری

بلغاری یا سالادی

مکعبی می‌ماند و وانمی‌رود

کوکو، املت و بورک

بلغاری یا فتا

با حرارت شکلش را نگه می‌دارد

نان و پنیر و سبزی و گردو

لیقوان یا گوسفندی

طعم پررنگ با سبزی خوردن جور است

رژیم کم‌نمک

UF با چراغ سبز نمک

پنیرهای سنتی معمولاً شورترند

ترفند برای پنیر شور: اگر پنیر شور است، چند ساعت قبل از مصرف آن را در آب سرد یا شیر بگذارید تا نمکش کمتر شود.

اگر دنبال ایده برای سفره‌ی صبحانه هستید، مقاله‌ی صبحانه‌ی ایرانی در شهرهای مختلف را ببینید.

پنیر سفید را چطور نگه داریم؟

پنیر سفید را در یخچال و داخل آب‌نمک خودش نگه دارید و با قاشق تمیز بردارید. سه نکته‌ی ساده:

  1. اگر آب‌نمک کم است، با آب جوشیده‌ی سردشده و کمی نمک روی پنیر را بپوشانید.

  2. در ظرف را باز نگذارید؛ پنیر بوی بقیه‌ی غذاهای یخچال را می‌گیرد.

  3. بعد از باز کردن بسته، زمان مصرف را از برچسب بخوانید و به آن پایبند باشید.

آیا فریزر هم گزینه است؟ جواب کامل این سؤال را در مقاله‌ی بعدی می‌دهیم.

می‌دانستید؟

  • نیمی از پنیر کشور UF است. پنیر سفید UF حدود نیمی از پنیر مصرفی ایران را تشکیل می‌دهد.

  • لیقوان فصلی است. چون گوسفند و بز در ایران فقط حدود شش ماه شیر می‌دهند، پژوهشگران ایرانی حتی تولید لیقوان با شیر گاومیش را هم آزمایش کرده‌اند.

  • ایران در برچسب غذا پیشگام است. سازمان غذا و دارو می‌گوید ایران اولین کشور منطقه‌ی مدیترانه‌ی شرقی بود که چراغ راهنمای تغذیه‌ای را روی محصولات غذایی گذاشت.

  • یک فناوری، سراسر دنیا. فقط یک شرکت سوئدی بیش از ۳۰ کارخانه‌ی UF برای تولید پنیر سفید در دنیا ساخته است.

  • فتای اصل شیر گاو ندارد. فتای یونانی از شیر گوسفند و بز است؛ اما فتای UF ایرانی بیشتر از شیر گاو ساخته می‌شود.

گفت‌وگو

دیدگاه شما

نظر، تجربه یا سوال خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.

نظرات پس از بررسی تیم صباح منتشر می‌شوند.

دیدگاه‌های تایید شده

در حال بارگذاری دیدگاه‌ها…