دانستنی‌های لبنیات

راهنمای کامل ماست: انواع، تفاوت‌ها و نگهداری

ماست‌ها به چهار شکل با هم فرق دارند: چربی، بافت، نوع شیر و طعم. در این راهنمای جامع همه‌ی انواع ماست را کنار هم می‌گذاریم، می‌گوییم برای هر کاری کدام بهتر است و ماست را چطور نگه دارید که زود خراب نشود.

تیم محتوای صباح۵ دقیقه مطالعه
راهنمای کامل ماست

متن مطلب

ماست‌ها از چهار جهت با هم فرق دارند: مقدار چربی (پرچرب، نیم‌چرب، کم‌چرب)، بافت (ساده یا سفت، هم‌زده، چکیده)، نوع شیر (گاوی، گوسفندی) و طعم (ساده، موسیر، میوه‌ای). برای نگهداری هم یک قانون ساده کافی است: ماست را در ظرف دربسته داخل یخچال نگه دارید، بیش از دو ساعت بیرون نگذارید و بعد از باز کردن ظرف در چند روز مصرفش کنید. مایع زلال روی ماست هم نشانه‌ی خرابی نیست؛ آب ماست است.

قفسه‌ی لبنیات سوپرمارکت را تصور کنید: ماست پرچرب کنار کم‌چرب، هم‌زده کنار ساده، گوسفندی کنار گاوی و چند ماست میوه‌ای رنگی. بیشتر ما همانی را برمی‌داریم که همیشه می‌خریم. این راهنما برای این است که بدانید پشت هر کدام چه تفاوتی هست و برای هر کار کدام را بردارید.

در یک نگاه

  • چربی: پرچرب برای بافت کرمی، کم‌چرب برای انرژی کمتر

  • بافت: ساده (سفت، در ظرف می‌بندد)، هم‌زده (نرم و یکدست)، چکیده (غلیظ و پرپروتئین)

  • شیر: گاوی ملایم‌تر، گوسفندی غلیظ‌تر و پرمایه‌تر

  • نگهداری: یخچال، ظرف دربسته، قاشق تمیز

  • فریزر: تا ۱ تا ۲ ماه، برای پخت‌وپز و اسموتی

ماست دقیقاً چیست؟

ماست شیری است که دو باکتری دوست داشتنی آن را تخمیر کرده‌اند: استرپتوکوکوس ترموفیلوس و لاکتوباسیلوس بولگاریکوس. این دو قند شیر را به اسید لاکتیک تبدیل می‌کنند؛ اسید باعث می‌شود پروتئین‌های شیر به هم بچسبند و شیر غلیظ و ترش شود.

در کارخانه، شیر را اول حرارت می‌دهند، بعد تا حدود ۴۰ تا ۴۴ درجه سرد می‌کنند و مایه‌ی ماست را اضافه می‌کنند. شیر سه تا چهار ساعت در همین دما می‌ماند تا ماست ببندد و بعد سرد می‌شود تا ترشی‌اش بیشتر نشود. اگر به تاریخچه‌ی این فرآیند علاقه دارید، تاریخچه‌ی ماست را بخوانید؛ از مشک‌های چرمی تا کارخانه.

انواع ماست بر اساس چربی چه فرقی دارند؟

ماست‌ها را بر اساس چربی شیری که از آن ساخته می‌شوند دسته‌بندی می‌کنند؛ درصد دقیق هم روی برچسب نوشته می‌شود.

  • ماست پرچرب: بافت کرمی‌تر، طعم گرد، لایه‌ی نازک سرشیر روی ماست‌های سنتی. برای ماست‌وخیار، بورانی‌ها و ماست موسیر بهترین انتخاب است. ماست پرچرب ۱۵۰۰ گرمی مثال آشنای این دسته است.

  • ماست نیم‌چرب: حد وسط؛ مثلاً ماست‌های ۱٫۵ درصد. برای مصرف روزانه کنار غذا انتخاب متعادلی است.

  • ماست کم‌چرب و بدون چربی: انرژی کمتر، بافت رقیق‌تر و طعم ترش‌تر. برای کسانی که مصرف چربی خود را کنترل می‌کنند مناسب است.

اگر می‌خواهید بدانید ماست چه مواد مغذی‌ای دارد و در برنامه‌ی غذایی چه جایی دارد، خواص ماست و ارزش غذایی آن را ببینید.

فرق ماست ساده، هم‌زده و چکیده چیست؟

بافت ماست به این بستگی دارد که کجا و چطور می‌بندد:

  • ماست ساده (سفت): شیر داخل همان ظرفی می‌بندد که به دست شما می‌رسد. نتیجه ژلی سفت است که با قاشق بریده می‌شود؛ همان ماست سنتی کاسه‌ای.

  • ماست هم‌زده: شیر در مخزن‌های بزرگ ماست می‌شود، بعد بهم زده و بسته‌بندی می‌شود. بافتش نرم‌تر، یکدست و براق است. مثل ماست هم‌زده کاپری.

  • ماست چکیده (یونانی): ماست هم‌زده‌ای که آبش را گرفته‌اند. غلیظ‌تر، کرمی‌تر و تقریباً دو برابر ماست معمولی پروتئین دارد.

دانستنی: برای هر ۴ کیلو ماست یونانی، حدود ۳ کیلو آب ماست جدا می‌شود. این همان رازی است که مادربزرگ‌ها با آویزان کردن ماست در کیسه‌ی پارچه‌ای از قدیم می‌دانستند.

سه بافت ماست: ساده، هم‌زده، چکیده

انواع ماست بر اساس شیر و طعم

بر اساس نوع شیر:

  • ماست گاوی: رایج‌ترین ماست بازار؛ طعم ملایم و آشنا.

  • ماست گوسفندی: شیر گوسفند تقریباً دو برابر شیر گاو چربی دارد؛ برای همین ماستش بدون آبگیری هم غلیظ و پرمایه است.

بر اساس طعم:

  • ماست ساده: بدون افزودنی؛ همه‌کاره‌ترین.

  • ماست موسیر: محبوب کنار کباب و چیپس. اگر دوست دارید خودتان بسازید، ماست موسیر خانگی را بخوانید.

  • ماست میوه‌ای و با غلات: شیرین‌شده و با میوه؛ میان‌وعده‌ی آماده برای کیف مدرسه. این‌ها معمولاً شکر افزوده دارند؛ برچسب را ببینید.

ماست‌های دنیا و خویشاوندان ماست

  • ماست یونانی: همان ماست چکیده که آبش را با صافی گرفته‌اند.

  • لبنه: ماستی که آنقدر آبگیری شده که به پنیر نرم نزدیک شده؛ محبوب کشورهای شامات.

  • اسکیر (Skyr): از ایسلند؛ شبیه ماست چکیده و حتی غلیظ‌تر، هرچند از نظر ساخت به پنیر نزدیک‌تر است.

  • کفیر: نوشیدنی تخمیری که علاوه بر باکتری، با مخمر هم تخمیر می‌شود؛ برای همین کمی گازدار است.

  • دوغ: نوشیدنی ایرانی از ماست و آب؛ نزدیک‌ترین خویشاوند ماست در سفره‌ی ما.

جدول مقایسه‌ی انواع ماست

نوع ماست

بافت

طعم

بهترین کاربرد

ساده، پرچرب

سفت و کرمی

گرد و ملایم

کنار برنج، ماست‌وخیار، بورانی

هم‌زده

نرم، یکدست و براق

ملایم

مصرف روزانه، سس‌ها، اسموتی

چکیده (یونانی)

بسیار غلیظ

کمی ترش‌تر

دیپ، صبحانه با عسل، پخت‌وپز

کم‌چرب

رقیق‌تر

ترش‌تر

مصرف روزانه با انرژی کمتر

گوسفندی

سفت و بسیار کرمی

پرمایه

سفره‌ی سنتی، بورانی

موسیر

کرمی

تند، شبیه سیر ملایم

کنار کباب و چیپس

میوه‌ای

نرم

شیرین

میان‌وعده

برای هر کاری کدام ماست را بخریم؟

  • کنار برنج و خورش: ماست ساده‌ی پرچرب یا نیم‌چرب.

  • ماست‌وخیار و بورانی: ماست پرچرب یا چکیده؛ هرچه غلیظ‌تر، بهتر. دستور مجلسی‌اش را در ماست‌وخیار مجلسی با گردو و کشمش ببینید.

  • سس، دیپ و اسموتی: ماست هم‌زده؛ راحت مخلوط می‌شود.

  • صبحانه با عسل و غلات: ماست چکیده یا پرچرب.

  • کیف مدرسه: ماست میوه‌ای بسته‌های کوچک؛ یا ماست ساده با کمی میوه‌ی تازه.

  • آش ماست و غذاهای پختنی: ماست پرچرب؛ چربی کمک می‌کند کمتر ببرد.

یک نکته‌ی خرید هم هست: ماست را آخر خرید بردارید، تاریخ تولید و انقضا را ببینید و ظرفی بردارید که درش باد نکرده باشد. اندازه‌ای بخرید که زود تمامش می‌کنید؛ برای خانواده‌های کوچک بسته‌هایی مثل ماست نیم‌چرب لیوانی مناسب‌ترند.

ماست را چطور نگهداری کنیم؟

در یخچال:

  1. ماست را سریع به یخچال ببرید و در طبقات داخلی بگذارید؛ نه در یخچال، که دمایش زیاد بالا و پایین می‌رود.

  2. با قاشق تمیز بردارید و از خود ظرف نخورید. ماست باقی‌مانده‌ی سر سفره را به ظرف اصلی برنگردانید.

  3. در ظرف را کامل ببندید تا ماست بوی غذاهای دیگر را نگیرد.

  4. ماست را بیش از دو ساعت بیرون نگذارید؛ در هوای خیلی گرم بالای ۳۲ درجه، بیش از یک ساعت نه.

ماست بازشده، اگر درست نگه داشته شود، معمولاً یک تا دو هفته سالم می‌ماند؛ اما ملاک اصلی همیشه توصیه‌ی روی بسته است.

در فریزر:

ماست را می‌شود ۱ تا ۲ ماه فریز کرد. باکتری‌های زنده‌ی ماست در فریزر نمی‌میرند و فقط به خواب می‌روند. اما بافت ماست بعد از یخ‌زدایی آبکی و دانه‌دار می‌شود؛ پس ماست فریزشده برای کیک، اسموتی و غذاهای پختنی مناسب است، نه برای ماست‌وخیار. برای یخ‌زدایی هم یک شب در یخچال بگذارید.

نگهداری درست ماست در یخچال

آب روی ماست چیست؟ بریزیم یا نه؟

مایع زلال و زردفامی که گاهی روی ماست جمع می‌شود، آب ماست است؛ نشانه‌ی خرابی نیست. این مایع بیشتر وقتی جدا می‌شود که ماست تکان بخورد یا با قاشق از آن برداشته شود. می‌توانید آن را دوباره با ماست هم بزنید؛ اگر ماست غلیظ‌تر می‌خواهید، هم می‌توانید آن را بریزید.

از کجا بفهمیم ماست خراب شده است؟

اگر یکی از این نشانه‌ها را دیدید، ماست را دور بریزید:

  • کپک، حتی یک لکه‌ی کوچک

  • تغییر رنگ غیرعادی

  • بوی تند و نامطبوع

  • بافت لزج یا کلوخ‌کلوخ

  • ترشی یا تلخی خیلی شدید و غیرعادی

یادتان باشد که فقط ترش شدن ماست نشانه‌ی قابل‌اعتمادی از خرابی نیست؛ ماست با گذشت زمان طبیعتاً کمی ترش‌تر می‌شود. اگر شک دارید، نخورید.

چطور با ماست آشپزی کنیم که نبرد؟

ماست در برابر حرارت زیاد می‌برد؛ یعنی پروتئین‌هایش لخته می‌شوند و آبش جدا می‌شود. این چند کار جلویش را می‌گیرد:

  1. ماست سرد را مستقیم در قابلمه‌ی داغ نریزید. اول یکی‌دو قاشق از مایع داغ را داخل ماست هم بزنید تا هم‌دما شوند، بعد اضافه کنید.

  2. ماست پرچرب انتخاب کنید. ماست کم‌چرب زودتر می‌برد.

  3. یک پایدارکننده اضافه کنید. همان کاری که در آش ماست می‌کنیم: کمی آرد، نشاسته یا زرده‌ی تخم‌مرغ را با ماست مخلوط کنید.

  4. دائم هم بزنید و با حرارت ملایم کار کنید. از جوشیدن شدید بعد از افزودن ماست پرهیز کنید.

آشپزی با ماست

باور غلط یا واقعیت؟

«اگر روی ماست آب جمع شده، خراب شده.» باور غلط. این مایع آب طبیعی ماست است و می‌شود آن را دوباره هم زد.

«ماست ترش یعنی ماست خراب.» باور غلط. ترشی به‌تنهایی نشانه‌ی خرابی نیست؛ به کپک، بو و بافت هم توجه کنید.

«فریزر باکتری‌های ماست را می‌کشد.» باور غلط. باکتری‌ها در فریزر فقط غیرفعال می‌شوند؛ اما بافت ماست عوض می‌شود.

«ماست یونانی ماست متفاوتی است.» نیمه‌واقعیت. همان ماست است که آبش را گرفته‌اند؛ به همین دلیل غلیظ‌تر و پرپروتئین‌تر است.

گفت‌وگو

دیدگاه شما

نظر، تجربه یا سوال خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.

نظرات پس از بررسی تیم صباح منتشر می‌شوند.

دیدگاه‌های تایید شده

در حال بارگذاری دیدگاه‌ها…