خواص و ارزش غذایی

خواص پنیر و ارزش غذایی انواع آن

پنیر یکی از پرپروتئین‌ترین و پرکلسیم‌ترین خوراکی‌های سفره است، ولی همه‌ی پنیرها یک‌جور نیستند. در این مقاله ارزش غذایی رایج‌ترین پنیرها را در یک جدول کنار هم گذاشته‌ایم و توضیح داده‌ایم پنیر سفید، خامه‌ای، پروسس و پنیرهای کهنه از نظر پروتئین، نمک، چربی و لاکتوز چه فرقی دارند.

تیم محتوای صباح۵ دقیقه مطالعه
خواص پنیر

متن مطلب

پنیر منبع خوبی از پروتئین، کلسیم، فسفر و ویتامین‌های گروه B (مثل B12 و B2) است؛ اما چربی اشباع و نمک هم دارد. ارزش غذایی هر پنیر به نوعش بستگی دارد: پنیرهای سفت و کهنه مثل پارمسان پروتئین و کلسیم بیشتری دارند و لاکتوزشان تقریباً صفر است، پنیرهای آب‌نمکی مثل پنیر سفید و فتا کالری کمتر ولی نمک بیشتری دارند، و پنیر خامه‌ای بیشتر چربی است تا پروتئین.

اگر از یک ایرانی بپرسید ساده‌ترین غذای دنیا چیست، احتمالاً می‌گوید «نان و پنیر». اما همین غذای ساده پشتش داستان جالبی دارد: برای ساختن پنیر، بیشتر آب شیر گرفته می‌شود و چیزی که می‌ماند شکل فشرده‌ی پروتئین، چربی و مواد معدنی شیر است. به همین دلیل، یک تکه‌ی کوچک پنیر مقدار زیادی ماده‌ی مغذی دارد. نکته‌ی جالب اینکه میزان این فشردگی در هر پنیری فرق می‌کند. پارمسان و پنیر خامه‌ای هر دو از شیر ساخته می‌شوند، اما در هر وعده پارمسان پنج برابر پروتئین و دوازده برابر کلسیم دارد.

در یک نگاه

  • پنیر به‌طور معمول پروتئین، کلسیم، فسفر و ویتامین B12 زیادی دارد.

  • هرچه پنیر سفت‌تر و کهنه‌تر باشد، معمولاً پروتئین و کلسیم بیشتر و لاکتوز کمتری دارد.

  • پنیرهای آب‌نمکی (مثل پنیر سفید و فتا) از شورترین پنیرها هستند.

  • پنیر خامه‌ای کم‌نمک‌تر است، اما پروتئین و کلسیم کمی دارد.

  • اعداد دقیق هر محصول را همیشه از برچسب ارزش غذایی روی بسته بخوانید.

پنیر چه چیزهایی به بدن می‌رساند؟

اگر بخواهیم خواص پنیر را در چند کلمه بگوییم، این‌ها مهم‌ترین مواد مغذی آن هستند:

  • پروتئین: پروتئین اصلی پنیر کازئین است؛ همان پروتئین شیر که در پنیرسازی لخته می‌شود. در هر ۱۰۰ گرم چدار حدود ۲۵ گرم و در هر ۱۰۰ گرم فتا حدود ۱۴ گرم پروتئین هست.

  • کلسیم و فسفر: پنیر یکی از پرکلسیم‌ترین خوراکی‌هاست. هر ۱۰۰ گرم چدار حدود ۷۲ درصد و هر ۱۰۰ گرم فتا حدود ۴۹ درصد از مقدار مرجع روزانه‌ی کلسیم را دارد.

  • ویتامین‌های گروه B: به‌خصوص B12 و B2 (ریبوفلاوین). فتا از نظر B2 و پنیر سوئیسی و موزارلا از نظر B12 پربارند.

  • ویتامین A: بیشتر در پنیرهای پرچرب، چون این ویتامین با چربی شیر می‌آید.

اما روی دیگر سکه هم باید دیده شود:

  • چربی اشباع: بیشتر چربی پنیر از نوع اشباع است. راهنماهای غذایی توصیه می‌کنند چربی اشباع کمتر از ۱۰ درصد کالری روزانه باشد؛ پس چربی پنیر هم جزو این سهم حساب می‌شود.

  • نمک (سدیم): نمک بخش جداناپذیر پنیرسازی است؛ اما میزانش از پنیری به پنیر دیگر چند برابر فرق می‌کند.

ارزش غذایی انواع پنیر چه فرقی با هم دارد؟

این جدول را برای یک وعده‌ی ۲۸ گرمی ببینید؛ تقریباً هم‌اندازه‌ی یک قوطی کبریت پنیر.

پنیر (۲۸ گرم)

کالری

پروتئین (گرم)

چربی (گرم)

سدیم (میلی‌گرم)

کلسیم (میلی‌گرم)

پارمسان

۱۱۱

۱۰

۷

۳۹۰

۳۳۶

چدار

۱۱۵

۶

۹

۱۸۵

۲۰۱

سوئیسی

۱۱۱

۸

۹

۵۳

۲۵۲

موزارلا (شیر کامل)

۸۵

۶

۶

۱۷۸

۱۴۳

فتا (آب‌نمکی)

۷۵

۴

۶

۲۶۰

۱۴۰

پنیر خامه‌ای

۹۹

۲

۱۰

۸۹

۲۷

پنیر پروسس (ورقه‌ای)

۱۰۲

۵

۹

۴۶۸

۲۹۳

اعداد گرد شده‌اند و از برندی به برند دیگر فرق می‌کنند؛ عدد دقیق هر محصول روی برچسب آن نوشته شده است.

از این جدول چند نکته‌ی ساده می‌شود بیرون کشید:

  • بیشترین پروتئین و کلسیم: پارمسان؛ چون ماه‌ها کهنه می‌شود و آب زیادی از دست می‌دهد.

  • کمترین کالری: فتا و موزارلا؛ چون آب بیشتری دارند.

  • کمترین نمک: پنیر سوئیسی و پنیر خامه‌ای.

  • بیشترین نمک: پنیر پروسس، پارمسان و پنیرهای آب‌نمکی.

دانستنی: نمک پنیر فقط برای طعم نیست. نمک آب را از میکروب‌ها می‌کشد و جلوی رشد میکروب‌های فاسدکننده را می‌گیرد. به همین دلیل پنیرهایی که در آب‌نمک نگهداری می‌شوند، از قدیم در آب‌وهوای گرم مدیترانه و خاورمیانه رایج بوده‌اند.

انواع پنیر کنار هم

پنیر سفید ایرانی کجای این جدول است؟

پنیر سفیدی که سر سفره‌ی صبحانه‌ی ماست از نظر نوع در خانواده‌ی پنیرهای آب‌نمکی و نزدیک به فتا است. یعنی کالری متوسطی دارد، پروتئین و کلسیم خوبی دارد و نمکش از پنیرهای نرم دیگر بیشتر است. البته پنیر سفید هم انواع مختلفی دارد:

  • پنیر UF: نرم و یکدست؛ رایج‌ترین پنیر سفید بسته‌بندی‌شده.

  • پنیر لاکتیکی: بافتی سفت‌تر و طعمی کمی ترش‌تر دارد.

  • پنیرهای سنتی مثل لیقوان: اغلب از شیر گوسفند ساخته می‌شوند و مدتی در آب‌نمک می‌مانند. شیر گوسفند چربی و پروتئین بیشتری از شیر گاو دارد؛ تفاوتش را در خواص شیر گوسفند و تفاوت آن با شیر گاو بخوانید.

برای اینکه بدانید هر کدام از این پنیرها چطور ساخته می‌شوند و موقع خرید به چه چیزی دقت کنید، راهنمای کامل پنیر سفید ایرانی را ببینید. اگر به دنبال نمک کمتر هستید، برچسب ارزش غذایی را با هم مقایسه کنید؛ مثلاً برچسب پنیر سفید ایرانی صباح سدیم هر وعده را نشان می‌دهد.

دانستنی: بسیاری از خانواده‌ها قبل از خوردن، پنیر سفید شور را چند ساعت در آب یا شیر می‌گذارند تا بخشی از نمکش بیرون بیاید. اما پنیری که برای نگهداری طولانی است، باید در آب‌نمک بماند؛ فقط همان مقداری را که می‌خورید بیرون بیاورید. جزئیات بیشتر در نگهداری پنیر سفید؛ آب‌نمک، یخچال یا فریزر؟.

پنیر خامه‌ای چه فرقی با بقیه دارد؟

پنیر خامه‌ای با شیر و خامه درست می‌شود و به همین دلیل سهم چربی‌اش از پروتئینش خیلی بیشتر است. در جدول بالا دیدید که هر وعده‌ی آن حدود ۱۰ گرم چربی و ۲ گرم پروتئین دارد و کلسیمش از بقیه‌ی پنیرها کمتر است. در عوض نمکش کم است و بافت نرمش آن را برای صبحانه، ساندویچ و دسرهایی مثل چیزکیک مناسب می‌کند.

پس پنیر خامه‌ای را بیشتر باید یک «مالیدنی خوش‌طعم» دید تا یک منبع پروتئین. اگر سر صبحانه پنیر خامه‌ای می‌خورید، کنارش یک منبع پروتئین دیگر مثل تخم‌مرغ یا یک لیوان شیر بگذارید تا صبحانه کامل‌تر شود.

کدام پنیرها لاکتوز کمتری دارند؟

لاکتوز قند شیر است. هنگام پنیرسازی بیشتر آن با آب پنیر بیرون می‌رود و باقی‌مانده‌اش را باکتری‌های پنیر در طول زمان می‌خورند. پس هرچه پنیر کهنه‌تر باشد، لاکتوز کمتری دارد.

پنیر

لاکتوز در ۱۰۰ گرم

سوئیسی، بری، کاممبر

۰ تا ۱ گرم

گودا

۰ تا ۲ گرم

پارمسان

۰ تا ۳ گرم

فتا

۱ تا ۲ گرم

موزارلای تازه، چدار

۱ تا ۳ گرم

پنیر خامه‌ای

حدود ۳٫۸ گرم

برای مقایسه: یک لیوان شیر کامل حدود ۱۲ گرم لاکتوز دارد. به همین دلیل بسیاری از کسانی که با شیر مشکل دارند، پنیرهای کهنه را در حد معمول راحت‌تر می‌خورند. میزان دقیق لاکتوز هم از برندی به برند دیگر فرق می‌کند؛ اگر روی برچسب پنیر طبیعی «کربوهیدرات» نوشته شده، معمولاً همان لاکتوز است.

پنیرهای کهنه

پنیر پروسس و پنیر پیتزا چه فرقی با پنیر طبیعی دارند؟

پنیر پروسس از پنیر طبیعی ساخته می‌شود: پنیر را با نمک‌های امولسیون‌کننده و گاهی شیر یا خامه گرم می‌کنند تا بافتی یکدست، نرم و ماندگار پیدا کند. نتیجه پنیری است که یکدست آب می‌شود، دیرتر خراب می‌شود و معمولاً سدیم بیشتری دارد؛ در جدول بالا پنیر پروسس ورقه‌ای شورترین بود.

پنیر پیتزا هم دو جور داریم: موزارلای واقعی که پنیر طبیعی است، و پنیر پیتزای پروسس یا تاپینگ. برای اینکه بدانید بسته‌ی دستتان کدام است، اسم و فهرست مواد را بخوانید. در پیتزای خانگی با پنیر موزارلا هم دیدیم که این دو هنگام پخت رفتار متفاوتی دارند.

کدام پنیرها را در بارداری باید با احتیاط خورد؟

مسئله‌ی اصلی در بارداری باکتری لیستریا است؛ باکتری‌ای که به‌ندرت در لبنیات غیرپاستوریزه یا پنیرهای نرم و مرطوب پیدا می‌شود. راهنماهای سلامت بریتانیا پنیرها را این‌طور دسته‌بندی می‌کنند:

  • معمولاً بی‌خطر: پنیرهای سفت مثل چدار و پارمسان، و پنیرهای نرم پاستوریزه مثل موزارلا، فتا، پنیر خامه‌ای، ریکوتا و هالومی، و پنیرهای پروسس مالیدنی.

  • بهتر است پرهیز شود: پنیرهای نرم با پوسته‌ی سفید مثل بری و کاممبر، پنیرهای کپکی نرم، و پنیرهای نرم از شیر غیرپاستوریزه؛ مگر اینکه خوب پخته و داغِ داغ شوند.

پنیرهای محلی که معلوم نیست از شیر پاستوریزه ساخته شده‌اند یا نه، نه فقط در بارداری بلکه برای همه ریسک دارند. سازمان غذا و داروی آمریکا هشدار می‌دهد که پنیرهای نرم از شیر خام می‌توانند باعث بیماری‌هایی مثل لیستریوز و بروسلوز (تب مالت) شوند. اگر باردار هستید، درباره‌ی رژیم غذایی‌تان با پزشک یا ماما مشورت کنید.

یک وعده پنیر چقدر است؟

در راهنمای غذایی آمریکا، حدود ۴۲ گرم پنیر طبیعی (یک و نیم اونس) یا ۵۷ گرم پنیر پروسس معادل یک لیوان شیر به حساب می‌آید. به زبان ساده، یک تکه پنیر به اندازه‌ی یک و نیم قوطی کبریت. اگر می‌خواهید نمک و چربی اشباع را کنترل کنید، همین اندازه معیار خوبی است. این را هم امتحان کنید: به جای مقدار زیادی پنیر کم‌طعم، کمی پنیر پرطعم (مثل پارمسان رنده‌شده) استفاده کنید؛ همان طعم را با مقدار کمتر می‌دهد.

یک وعده پنیر سر صبحانه

باور غلط یا واقعیت؟

«کسی که لاکتوز را تحمل نمی‌کند، نباید هیچ پنیری بخورد.» باور غلط. پنیرهای کهنه مثل پارمسان و سوئیسی لاکتوز بسیار کمی دارند و بسیاری از این افراد مقدار معمولش را بهتر می‌پذیرند.

«پنیر سفت‌تر چاق‌کننده‌تر است.» نیمه‌واقعیت. پنیر سفت آب کمتری دارد، پس گرم به گرم کالری بیشتری دارد؛ اما پروتئین و کلسیم بیشتری هم دارد و معمولاً مقدار کمتری از آن می‌خوریم. پنیر خامه‌ای نرم است، اما چربی‌اش از چدار بیشتر است.

«پنیر سفید بیشتر از همه کالری دارد.» باور غلط. پنیرهای آب‌نمکی مثل فتا از کم‌کالری‌ترین پنیرهای جدول بودند. نکته‌ی مهمِ پنیر سفید نمک آن است، نه کالری‌اش.

«پنیر پروسس اصلاً پنیر نیست.» باور غلط. پنیر پروسس از پنیر طبیعی ساخته می‌شود و کلسیم و پروتئین هم دارد؛ فقط بافت و نمکش با پنیر طبیعی فرق دارد.

پرسش‌های متداول

خواص پنیر چیست؟ پنیر منبع پروتئین، کلسیم، فسفر و ویتامین‌های B12 و B2 است. در عوض چربی اشباع و نمک هم دارد، پس اندازه‌ی وعده مهم است.

کدام پنیر پروتئین بیشتری دارد؟ از بین پنیرهای رایج، پارمسان؛ حدود ۱۰ گرم در هر ۲۸ گرم. بعد از آن پنیرهای سفت مثل سوئیسی و چدار هستند.

کم‌نمک‌ترین پنیر کدام است؟ در جدول ما، پنیر سوئیسی و بعد پنیر خامه‌ای. پنیرهای آب‌نمکی و پروسس معمولاً شورترند.

پنیر سفید چقدر کالری دارد؟ پنیرهای آب‌نمکی مثل فتا حدود ۷۵ کالری در هر ۲۸ گرم دارند. عدد دقیق هر پنیر سفید را روی برچسب آن ببینید.

آیا پنیر لاکتوز دارد؟ بله، اما خیلی کمتر از شیر. پنیرهای تازه و خامه‌ای لاکتوز بیشتری دارند و پنیرهای کهنه تقریباً بی‌لاکتوزند.

آیا خانم باردار می‌تواند پنیر بخورد؟ راهنماهای سلامت، پنیرهای سفت و پنیرهای نرم پاستوریزه را معمولاً بی‌خطر می‌دانند و از پنیرهای نرم پوسته‌دار، کپکی یا غیرپاستوریزه پرهیز می‌دهند. برای شرایط خودتان با پزشک مشورت کنید.

گفت‌وگو

دیدگاه شما

نظر، تجربه یا سوال خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.

نظرات پس از بررسی تیم صباح منتشر می‌شوند.

دیدگاه‌های تایید شده

در حال بارگذاری دیدگاه‌ها…