خواص و ارزش غذایی

خواص شیر گوسفند و تفاوت آن با شیر گاو

شیر گوسفند غلیظ‌تر، پرچرب‌تر و پرانرژی‌تر از شیر گاو است و به همین دلیل ماده‌ی اصلی پنیرهای معروفی مثل لیقوان، فتا و روکفور شده. در این مقاله اعداد دقیق این دو شیر را کنار هم می‌گذاریم و چند باور غلط رایج را هم می‌سنجیم.

تیم محتوای صباح۴ دقیقه مطالعه
خواص شیر گوسفند

متن مطلب

شیر گوسفند از شیر گاو غلیظ‌تر و پرمایه‌تر است. در هر ۱۰۰ گرم، حدود ۵٫۴ گرم پروتئین و ۷ گرم چربی دارد؛ در حالی که شیر گاو حدود ۳٫۲ گرم پروتئین و ۳٫۹ گرم چربی دارد. کلسیم و انرژی شیر گوسفند هم بیشتر است، اما لاکتوز (قند شیر) در هر دو تقریباً یکی است. همین غلظت بالا شیر گوسفند را ماده‌ی اصلی معروف‌ترین پنیرهای دنیا کرده است.

مادربزرگ‌ها می‌گفتند «ماست گوسفندی یه چیز دیگه است» و حق با آن‌ها بود. اما این «چیز دیگه» دقیقاً چیست؟ شیر گوسفند چه تفاوتی با شیر گاوی دارد که هر روز می‌نوشیم؟ بیایید با عدد و رقم جلو برویم؛ نه با شایعه.

در یک نگاه

  • چربی: تقریباً دو برابر شیر گاو

  • پروتئین: حدود ۷۰ درصد بیشتر

  • کلسیم: حدود ۵۰ درصد بیشتر

  • لاکتوز: تقریباً برابر

  • بهترین کاربرد: پنیر و ماست؛ چون از هر لیترش محصول بیشتری به دست می‌آید

تفاوت شیر گوسفند و شیر گاو در یک جدول

در هر ۱۰۰ گرم

شیر گوسفند

شیر گاو

آب

۸۳ گرم

۸۷٫۸ گرم

پروتئین

۵٫۴ گرم

۳٫۲ گرم

چربی

۷ گرم

۳٫۹ گرم

لاکتوز

۵٫۱ گرم

۴٫۸ گرم

کلسیم

حدود ۱۸۰ میلی‌گرم

حدود ۱۲۰ میلی‌گرم

کلسترول

۱۱ میلی‌گرم

۱۴ میلی‌گرم

انرژی

۹۵ کیلوکالری

۶۶ کیلوکالری

این اعداد میانگین‌اند. ترکیب شیر به نژاد دام، تغذیه، فصل و مرحله‌ی شیردهی بستگی دارد؛ ارزش غذایی دقیق هر محصول را از برچسب آن بخوانید.

چربی شیر گوسفند چه فرقی دارد؟

شیر گوسفند نه فقط چربی بیشتری دارد، بلکه نوع چربی‌اش هم کمی فرق می‌کند. طبق یک مرور علمی در مجله‌ی Nutrients:

  • اسیدهای چرب با زنجیره‌ی متوسط (MCT) حدود ۲۲ درصد چربی شیر گوسفند را تشکیل می‌دهند؛ تقریباً دو برابر شیر گاو.

  • CLA (نوعی اسید چرب طبیعی شیر) در شیر گوسفند حدود ۱٫۲ درصد اسیدهای چرب است، در برابر ۰٫۷ درصد در شیر گاو.

  • اندازه‌ی گلبول‌های چربی در این دو شیر اما تقریباً یکسان گزارش شده است.

نتیجه‌ی این تفاوت‌ها را بیشتر از همه زیر زبان احساس می‌کنید: شیر گوسفند کرمی‌تر، لطیف‌تر و کمی شیرین‌تر است.

پروتئین و کلسیم شیر گوسفند چقدر است؟

یک لیوان ۲۵۰ میلی‌لیتری شیر گوسفند حدود ۱۳ گرم پروتئین دارد؛ همان لیوان از شیر گاو حدود ۸ گرم. کلسیم هم همین وضع را دارد: حدود ۱۸۰ میلی‌گرم در هر ۱۰۰ گرم، در برابر ۱۲۰ میلی‌گرم در شیر گاو.

نوع پروتئین‌ها هم کمی فرق دارد. کازئین غالب شیر گوسفند از نوع بتا است و در شیر گاو از نوع آلفای یک. این یکی از دلایلی است که شیر گوسفند در پنیرسازی رفتار متفاوتی دارد.

دانستنی: شیر گوسفند حدود ۱۴ برابر شیر گاو تائورین و حدود ۵ برابر کارنیتین دارد؛ دو ترکیبی که اسمشان را بیشتر روی برچسب نوشیدنی‌های انرژی‌زا دیده‌اید تا شیر.

مقایسه‌ی دو لیوان شیر گوسفند و گاو

چرا بهترین پنیرهای دنیا از شیر گوسفند ساخته می‌شوند؟

چون شیر گوسفند آب کمتر و ماده‌ی جامد بیشتری دارد؛ حدود ۱۷ گرم در هر ۱۰۰ گرم، در برابر حدود ۱۲ گرم در شیر گاو. یعنی از همان مقدار شیر، پنیر خیلی بیشتری به دست می‌آید و پنیر بافت پرمایه‌تری پیدا می‌کند.

به همین دلیل نام‌آشناترین پنیرهای دنیا گوسفندی‌اند: روکفور فرانسه، پکورینو رومانو ایتالیا، فتای یونان و مانچگوی اسپانیا. در ایران هم معروف‌ترین پنیرهای محلی، یعنی لیقوان، کوزه و سیاه‌مزگی، از شیر گوسفند یا ترکیب گوسفند و بز ساخته می‌شوند. داستان این پنیرها را در لبنیات در سفره‌ی ایرانی؛ از کشک تا پنیر کوزه بخوانید.

اگر می‌خواهید تفاوت را خودتان بچشید، پنیر گوسفندی صباح را کنار یک پنیر سفید معمولی بگذارید و بافت و عطرشان را مقایسه کنید.

پنیرهای گوسفندی دنیا و ایران

چرا شیر گوسفند گران‌تر و کمیاب‌تر است؟

یک گوسفند شیری در سال فقط حدود ۱۸۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم شیر می‌دهد و گوسفندهای گوشتی و پشمی خیلی کمتر؛ حدود ۴۵ تا ۹۰ کیلوگرم. دوره‌ی شیردهی هم کوتاه است: معمولاً چند ماه بعد از زایمان بره. به همین دلیل شیر گوسفند همیشه فصلی‌تر، کمیاب‌تر و گران‌تر از شیر گاو بوده است. حالا شیر گوسفندی بسته‌بندی‌شده این محدودیت را تا حدی برداشته است.

باور غلط یا واقعیت؟

«شیر گوسفند برای کسانی که لاکتوز را تحمل نمی‌کنند، بهتر است.» باور غلط. مقدار لاکتوز شیر گوسفند و گاو تقریباً یکی است.

«کسی که به شیر گاو حساسیت دارد، می‌تواند شیر گوسفند بخورد.» باور غلط. انجمن متخصصان تغذیه‌ی بریتانیا (BDA) می‌گوید شیر گوسفند و بز پروتئین‌های مشابهی دارند و معمولاً برای این افراد مناسب نیستند. در این مورد حتماً با پزشک مشورت کنید.

«شیر گوسفند محلی را می‌شود خام خورد.» باور غلط. شیر خام، از هر دامی که باشد، باید پیش از مصرف پاستوریزه یا جوشانده شود. برای آشنایی با این فرآیندها، فرق شیر پاستوریزه و استریل را بخوانید.

«شیر گوسفند کالری بیشتری دارد.» واقعیت. هر ۱۰۰ گرم شیر گوسفند حدود ۹۵ کیلوکالری انرژی دارد و شیر گاو حدود ۶۶؛ بیشترش به خاطر چربی بالاتر.

«شیر گوسفند کلسترول زیادی دارد.» باور غلط. با وجود چربی بیشتر، کلسترول آن در هر ۱۰۰ گرم (۱۱ میلی‌گرم) کمی کمتر از شیر گاو (۱۴ میلی‌گرم) گزارش شده است.

پرسش‌های متداول

شیر گوسفند بهتر است یا شیر گاو؟ بهتر یا بدتر نیست؛ متفاوت است. شیر گوسفند پروتئین، کلسیم و چربی بیشتری دارد، اما انرژی‌اش هم بیشتر است. انتخاب به سلیقه و برنامه‌ی غذایی شما بستگی دارد.

چربی شیر گوسفند چقدر است؟ به طور میانگین ۶ تا ۷ درصد؛ تقریباً دو برابر شیر گاو. این عدد با نژاد و فصل عوض می‌شود.

چرا ماست گوسفندی غلیظ‌تر است؟ چون شیر گوسفند ماده‌ی جامد بیشتر و آب کمتری دارد؛ ماستش بدون نیاز به آب‌گیری هم سفت و کرمی می‌شود.

آیا شیر گوسفند بوی خاصی دارد؟ شیر گوسفند به‌خاطر چربی بیشتر، طعم پرمایه‌تر و عطر متفاوتی از شیر گاو دارد که برای بعضی‌ها جذاب و برای بعضی ناآشناست.

گفت‌وگو

دیدگاه شما

نظر، تجربه یا سوال خود را دربارهٔ این مطلب بنویسید.

نظرات پس از بررسی تیم صباح منتشر می‌شوند.

دیدگاه‌های تایید شده

در حال بارگذاری دیدگاه‌ها…